Ko ronaako tiiɗaani (Sammbayel ɓiy gujjo taani mum penoowo )

Meeɗii waɗde e sahaaji jawtuɗi, gorko gooto ganndo, ko gujjo, ko tiiɗɗo, ko bonɗo so wujjaniima sa haalii o warmaa, ndeen falnde fof ina anndimo ina huli mo no feewi, e oon sahaa alaa fof ko wujjaani e aduno, hombo resi debbo Alla waɗi debbo o woni cowiiɗo haa fuɗɗii teddude, gujjo o rafaa cellal haa o tampi, omo joginoo sehil makko gooto o noddi ɗum o wiyi ɗum miin mi sikkaani tawo mami ummo e o rafi, jooni noon tiinno mi halfoniima jom suudu am haa Alla rokkumo jam (jibinde) toppitoɗaaɓe haa ɓiɗɗo o daña duuɓi jeeɗiɗi e oon sahaa a jaaraama, sehil makko o wiyi mi jaɓii ko ñaagiɗaami ko somi wuuri haa ndeen.

Balɗe seeɗa pawtii heen gujjo o ruttii e joomiiko, sehil makko o toppitii debbo o haa Alla rokki ɗum jam o dañi ɓiɗɗo gorko o inniri ɗum Sammba.

Yimɓe wuro ngo hakke no mbayi añde baabiraaɗo o e huldemo ɓe mbiyata cukalel ngel ko Sammbayel ɓiy gujjo taani mum penoowo, innde ndee lolli no feewi e ndeen falnde haa o dañi duuɓi jeeɗiɗi, sehil baaba makko o wiyi mo jooni ndee aadi hakkunde am e baaba ma timmi tawde a dañii duuɓi jeetiti, Sammba wiyi mo a jaaraama.

Ndeen Sammba wuuri haa dañi duuɓi sappo e jeeɗiɗi alaa fof ko meeɗi wujjude, yummiraaɗo o watti dukde nganndumi a artaani baaba ma jibiniigu dee wonaa ngartiigu ndeke, sahaa sahaa fof ko malloowo Sammba, e dow omo haalana sammba no baaba mum wujjiratnoo eno waɗiratnoo geɗe kaawniiɓe,  ɓe ngoori noon haa sammba mawni e ngaan ngonka.

Laamɗo wuro ngo ina nehi  ndaw, ndaw o wattii bonnude o tampinii wuro ngo no feewi ñande fof mbo bonnonat yimɓe wuro ngo, kono hay gooto suusa waɗde ndaw o huunde, haa waɗi sahaa gooto ndaw o naati galle Sammba en tan Sammba nanngi ndaw o hisri ɓe ñaami teew o, ɓe kayni ɓellere nde ɓe mbaɗi e looɗe maɓɓe heɓe ñaama kam e yumma mum, yummiraaɗo o wiyi sammba a wujjii de kono a heptaaki tawa baaba ma.

         Ndeen ndaw o majjii laamɗo o waɗi jeeyngal ina laaknaa ndaw mum, alaa fof to jiilaaki kono o yiitaani hay batte, haa nayeejo gooto debbo ari e laamɗo o wiyi ɗum miin de so a yeeni kam mami anndanma hombo wari ndaw ma,  laamɗo o wiyi mi yeeniima muudo kaŋŋe, debbo o saawi muudo mum kaŋŋe soorii wuro ngo, galle to ari fof o wiya miin de miɗo jogii taaniraagel am ngel sellaani hengel tampi jooni noon wiyaa ko ɓellere ndaw tan waawi ngel safrude, o ñalli yirlaade e wuro he haa o tampi alaa fof ɗo dañi mbiiɗo ina jogii, o felliti ruttaade to laamɗo to, haa miijo arani ɗum yo yah to galle sammba en, o yottii o tawi yumma mum sammba ina jooɗii o wiyi ɗum miin dee ko jam addimme ɗo njiɗnoomi ko so tawii aɗa jogii ɓellere ndaw ndokkaami  heen, miɗo jogii taaniraagel am sellaani ina tampi wiyaama ko ɓellere ndaw tan waawi ɗum safrude, yumma mum sammba wiyi miɗo jogii kay, sammba am mo njiiɗa o to baaba makko woppirnoo guyka ko ɗoon kanko ne o ƴettiri ko kam nanngunoo ndawyal laamɗo o hirsi min ñaami min kayni ɓellere nde min ndañii heen looɗe nebbam, addu korel maa mi rokkumaa heen, yumma mum Sammba fay nder faawru nokki nebbam rokkimo, omo yalta galle o tan o hawri e Sammba ina teenoynoo o wiyi ɗum neene kaari jam weeti oon wiyi yaa wuur Sammbam o haalani Sammba ko woni daliilu garaangal mum e galle he tan Sammba wiyi fadam, o wiyi neene aan de ndeke a wonaa moƴƴo mi wara ndawyal laamɗo a rokkaani heen neene kaari teew hay dara o ara  kadi o ñaagonaa nebbam kadi ndokkaaɗum o seeɗa fadam haami rooto leɗɗe am ngaraa mi rokkumaa loonde heewnde nebbam cafriraa heen taaniraagel maa ko heddii heen ko ñaamon, najeeyo debbo o wiyi ndeen dee ma dañ baraaji , o fadi mo, sammba naati nder faawru to o wiyi neene kaari ar ndah, nayeejo debbo o naati nder faawru tan Sammba sorti laɓi mum taƴi leggal ndaande nayeejo debbo o, o haɓɓiti muudo kaŋŋe ngo o rokki yumma makko yo moftu, o wiyi maa woon kaaltanɗo laamɗo mo wonaa aan, yummiraaɗo o wiyi Sammba a fuɗɗiima wujjude ndee kono a heptaaki tawa baaba ma.

Ndaw o e muudo kaŋŋe e debbo najeeyo fof majjii horaama anndeede to naati yiilaama haa tampaa yiitaaka, laamɗo o fellitii yiilaade hol baɗoowo ɗe golle bonɗe, o yamiri yo kaŋŋe sare e mbeddaaji wuro hee o waɗi soldateeɓe yoo ndeen kaŋŋe o, o wiyi kala jiyaaɗo ina turii ina hocca kaŋŋe o yo ɓe mbar ɗum.

Yumma mum sammba nani ɗum o wiyi ganndumi ɗum woni anndude baaba mum sammba yaltii aduno kaŋŋe sardeene ni e nder wuro, nde wonnoo ina anndaa o woppani dono e aduno, tan Sammba jali o wiyi neene aan kam baaba am ko meeɗi ko wujjude o meeɗii wujjude paɗe o wii aahaa a yiyi ndu faawru ko paɗe ngoni heen Sammba yaltini paɗe  ɗe, o wiyi neene aan baaba am ko ɓami ko wujjude o meeɗi  wujjude kaañeeri, yummiraaɗo o wiyi aahaa ngal barigal ko kaañeeri mehri woni heen, sammba huɓɓi jayngol taayni kaañeeri haa taayi o takki e paɗe he haa heewi o ƴettat peer paɗe tan o sooroo mbeddaaji omo yaha tan kaŋŋe  o wona e takkaaade e paɗe mum haa ɗeen paɗe tedda kadi o joƴƴina o ƴetta goɗɗe, o woori noon haa kaŋŋe o fof gasi haa laaɓi, o renndini kaŋŋe o fof o mofti, soldateeɓe ko dariiɓe ina ndeeni yiyde neɗɗo ina turii ina hocca kaŋŋe o haa mbadda e balɗe mum adaa,  ndeen yehi haa naange muti laamɗo naamndi kaŋŋe mum horaa anndeede to kaŋŋe naati wonti kadi saqqa ngoɗɗo, wuro ngo najii, laawɗo o aandi e peeje mum.

Laamɗo o  fellitii kadi ƴettude feere wonnde mbele maa o anndu hol baɗoowo ɗe golle bonɗe, omo jogii ɓiɗɗo debbo jooɗɗo no feewi, o waɗi jeeyngal kala jiɗɗo ɓiɗɗo o yo ar ƴama debbo kono o yooɓni ɓiɗɗo o konngol o wiyi kala ngarɗo a wiyat ɗum yo haalanmo ñalaaɗe tiiɗɗe e njaambaraagal meeɗi waɗde e aduno, sagataaɓe falnde nde fof mbaɗdi toon idaa kala ngarɗo haala ñalaaɗe mum e njaambaraangal e paykooji haa tampa kadi goɗɗo ara, woori noon haa falnde nde fof hawri, kono alaa fof kaalɗo haala ndaw, wollo debbo nayeejo wollo kaŋŋe, haa juuti tan Sammba ne felliti yahde ƴamoyde, nde o ari e debbo he heddii yimɓe ina njala ina mbiya mate o jogori haalde toon ko baaba makko ko gujjo wonnoo gilo yontaaɓe e ɓiɓɓe galleeji mawɗi fof ndonkii, saka ɓiy gujjo taani mum penoowo, ndeen Sammba yottiima, o wiyi miin ko mbaɗmi ko hay gooto waɗaani ɗum e yonta men hannde o, o haalii no wardi ndaw o e no wardi debbo nayeejo e no wujjiri kaŋŋe o fof, tan debbo o wiyi Sammba ko aan njiɗmi, so weeti kumaneɗen, Sammba wiyi njiɗmi ko mbaɗden finnde woto faaydeede e gooto e yontaaɓe wuro he wollo woto a wul, debbo o itti feggere baaba mum rokki Sammba, Sammba ne itti feggere mum weeɗi debbo o, Sammba hooti galle maɓɓe o wiyi neene aan kam baaba am o meeɗi wujjude coktirɗe o wiyi aaha, Sammba fadi haa jemma jenngi ƴetti coktirɗe mum fayi galle laamɗo o yottii o wuurti e yimɓe galle o fof ɗoyngol o naati e nder galle o sokti suudu laamɗo o yiili feggere makko haa o yiiti e nder sikaare laamɗo o,  o itti feggere makko nde o waɗi e feɗeendu mum, o itti feggere nde debbo o rokkunoomo nde o waɗti e nder sikaare laamɗo to, o arti galle maɓɓe o leli.

 Ndeen  weeti debbo o wiyi baaba mi anndii baɗnooɗo ɗe geɗe fof o wiyi ko Sammbayel ɓiy gujjo taani mum penoono, laamɗo waɗi sagataaɓe yoo nganndoy Sammba, jeeyngal waɗaama yimɓe fof noototiima, Sammba roondaama addaama hakkunde batu, laamɗo o wiyi aan kuɗaaɗo Alla o hol ko addan maa waɗde ko mbaɗɗaa ko, Sammba wiyi hol ko mbaɗmi, o wiyi ko kaalɗaa nde njahɗaa to ɓiyam too ko mbiiɗaa ɗum, o wiyi laamɗo a wiyi yo yimɓe fof njah minne mi yehii toon, ɓe ngartii minne mi arti, o wiyi kono wonko kaalɗaa ko aan tan gooto waɗi ɗum, laamɗo o wiyi ko aan wari ndawyal am ko aan wari debbo najeejo ko aan wujji kaŋŋe am e muudo kaŋŋe najeeyo o jeenono fof,  Sammba wiyi laamɗo wonaa goongo woto tooñam, tan ɓiɗɗo debbo o dari wiyi Sammba ko aan wiyi noon woni finnde komi weeɗiinoma feggere am anne mbeeɗɗaami feggere ma miɗoni mofti e nder sikaare baaba am, debbo o sifii feggere baaba mum, sifii kadi feggere sammba nde, sammba wiyi wonaa ngoonga miin ko jibinaami ko ko nde feggere wootere meeɗmi jogaade endeni, sikaare laamɗo addaa tawaa heen feggere ɓiy laamɗo o, feɗeendu Sammba ƴeewa tawaa heen feggere Sammba, batu o fof naji huunde ɓesdii jaaknude wuro ngo, laamɗo o wiyi Sammba yah ka gorko kono maa laaɓ.

Weeti kadi laawɗo waɗi jeeyngal yo yontaaɓe falnde nde njah ƴamorde ɓiyiiko e  dow kala ɓurɗo wonde jaambaaro jontaaɗo e jom golle paayodinɗe humanto debbo o,  ndeen sagataaɓe fof ngartii to debbo to gooto fof kadi haali ñaam golluuje mum e jaambaraagal mum haa tampi alaa ko gasi tan Sammba ummii fayi to debbo to, wiyi ñande kaaldaten ndee ko miin acci haa jemma jenngi ngarmi nguurtumi e yimɓe galle mon fof ɗoyngol, coktumi suudu baaba maa ngittumi feggere am nawni ngoppumi ɗoon feggere maa e nder sikaare baaba ma, debbo o wiyi Sammba miin ko aan tan njiɗmi kono e ngol woto firtu aadi woto wul, Sammba wiyi mi wulataa ar mbaɗden finnde debbo o wiyi mi jaɓii jooni ar mi laɓmaa e bannge hoore wona finnde hakkunde men,  Sammba wiyi mi jaɓii.

Bacca hujjii laɓaa bannge hoore, fokkiti fayti galle mum en, nde o yottii nde o wiyi neene aan kam baaba am meeɗi wujjude laysetaaji, yumma mum wiyi aahaa kay ndu saawdu ko laysetaaji ngoni heen, ndeen jemma arii tan sammba ƴetti laysetaaji mum soorii wuro kala to anndi mawɗo kellifaaɗo jom konngol ina woni o ara o wuurta e mum ɗoyngol o laɓa ɗum bannge hoore o yawta kadi galle goɗɗo o woori noon haa weetndoogo, o arti galle maɓɓe o findini yumma makko o wiyi neene foogam hoore am haa laaɓa, yummiraaɗo o foogi mo haa laaɓi, Sammba ƴetti ɓellere nirki e hoore mum haa jalbi fiili heen tagga mum lelii.

Ndeen weeti laamɗo o noddi ɓiyiiko debbo o ngam naamndaade ko haaldi e ƴamooɓe mum, o wiyi baaba ko Sammbayel o haalani baabiraaɗo o no Sammba wiirunoomo fof haa gasi, tan laamɗo neli yo soldateeɓe ganndoy Sammba, ɓe njottii ɓe tonngi Saammba ɓe ngaddi omo wulla omo luuka ko mbiimi ko mbaɗmi haa o yottii e junngo laamɗo, buuba fiyaa yimɓe fof ngari, Sammba tonngitaa jooɗi, laamɗo o wiyi aan kuɗaaɗo Alla o ko mbiiɗaa ɓiyam o hanki, sammba wiyi hol ko mbiimi kadi, laamɗo o jaŋtii haala ka haa joofi tan sammba wiyi wonaa ngoongo, debbo o ummii dari hakkunde batu o wiyi sammba hannde kam wulii alaa heen ko aan tigi haali fof, woni finnde komi laɓiiinoma bannge hoore, sammba giddi darii wiyi miin ko nguurmi ko mi meeɗaa fuɗde leeɓol hoore e aduno tan o itti tagga mum hoore ina jalbi ellee meeɗaa fudde hay leeɓol, tawonooɓe fof naji, sammba wiyi laamɗo woto tooñam ƴeew baaba kaari ena laɓii bannge hoore, baaba kaari ne kay,  ƴeewa tawaa ko haali ko ina woodi ɓeen baabiraaɓe fof ko laɓiiɓe bannge hoore, gaanumma o jokkii kadi wuro ngo naji e ɗe golle bonɗe.

Yumma mum sammba wiyi sammbam a gollii de kono a yottaaki tawo baaba maa.

Sammba wiyi neene hannde jemma ko laamɗo o e hoore mum ngujjatmi, yumma mum wiyi baaba maa nde ko gujjo kono kam o meeɗaa wujjude laamɗo, o wiyi sammba wallam mi yalto ɗo gilo a boomaanimi sabu ɗum ɓurtii, sammba wiyi neene jooɗo ko jam tan wontata, sammba fayi nder ladde omo jogii saak so yiyii haayre o hucca so hawrii e ɓooɗde tiinnde o hocca haa saak makko heewi o ari haa nder baamuule o ŋabbi dow lekki o haɓɓi toon saak o haa tiiɗi o acci haa jemma jenngi o ari galle laamɗo o wuurti e mum ɗoyngol o roondi ɗum o nawi ɗum haa nder baamuule o leli ɗum  toon, o ŋabbi dow lekki to, o ittimo e ɗoyngol, o naatni junngo mum nder saak  tan o hocci haayre o fetti laamɗo o e hoore tan laamɗo o feerti tan o yiyi hombo  lelii hakkunde genaale tan o wulli o luuki , kadi sammba addi haayre wonnde o lappimo, laamɗo o wiyi ee joomam joom baawɗe eko addimi gaay e ɗe baamuule jooni, sammba jaabii dow lekki o wiyi ko miin Alla joome adduma gaay jooni, sammba fetti mo kadi haayre wonnde, laamɗo o wiyi Alla mi jaɓii golle maa, sammba wiyi heɗo mi haalanmaa o wiyi sammba mbo tooñataa o jemma e ñalawma accuɗum, laamɗo o wiyi sammbayel ɓiy gujjo taanum penoowo tan kadi sammba fettimo haayre wonnde o wiyi ndee innde harminnde woto hay gooto wonto haaldende, kadi o addi haayre wonnde, laamɗo o wiyi Alla mi huliima gilo en yiyaanima saka nde njiiduɗen mi jaɓii golle maa mi saltotaako haa bada, sammba wiyi kadi ɓiyo debbo o rokku sammba resa ɗum, laamu ma ngu feccu e hakkunde ndokkaa heen sammba feccere laamoo, laamɗo o wiyi mi jaɓii fof, sammba wiyi jooni heddii ko muumnoɗaa haami nawtu maa miin Alla sa yii kam aduno ma bonat laakara maa bona, sammba tellii roondi laamɗo nawti haa nder galle mum naatni nder suudu uddi  yalti.

Tan laamɗo o giddi tawi jom suudu mum ina ɗaani ina hara tan fiyi ɗum womre o wiyi umma wola hawlo maa a heewi ɗoyngol Alla aranammi ɗo nawamme haa baamuule aan a finaani, debbo o wiyi aan kam mbaar aɗa jeydi  eko woni, o wiyi deƴƴu kadi gilo o nanaani o artanami.

Ndeen weeti laamɗo o nelani sammba yo ar, nde nelaaɓe ɓee njottii sammba wiyi njehee mbiyon laamɗo yoo fad haami looto, ɓeen ngarti to laamɓo o wiyi goppeemo haa o adda hoore mum sammba ko laamɗo, sammba gasni lootaade ummiima fayi galle laamɗo, a acci yumma makko ina woya, o yottii, laamɗo o wiyi jooɗo sammba, batu noddaa laamɗo o wiyi on njiyii oo sammba mi rokkii ɗum hannde ɓiyam debbo o yoo res, tan woodi biiɗo Sammbayel ɓiy gujjo taani mum penoowo tan laamɗo o giddi o wiyi hol biiɗo nii yoo daande mum taƴe ko yaawi, nde innde kala ndewtiiɗo heen daande mum ko ko taƴetee, o jokki haala o wiyi kadi laamu am ngu mi feccii ɗum, tuggi nokku maani haa nokku maani ko Sammba laamii.

Batu o fof naji  haala ka jaɓaa, sammba humonaa e ɓiy laamɗo o rokkaa feccere falnde nde o laami innde Sammbayel ɓiy gujjo taani mum penoowo  nde harminaa,  sammba addoyi yumma mum laami feccere wuro, balɗe seeɗa pawtii heen laamɗo o sankii, samba rentini laamu ngu fof laami, yumma mum sammba wiyi ko ronaako tiiɗaani.

Ɗum ɗoo ko daartol aduno, haa hannde ko yiɗde addude ballal am tan e dingiral pulaagu ngal, ina gasa tawa won heen e konnguɗi peewaani to bannge celluka pulaar, ko maa gacconon mi gantu ko ɗoon baawal am tolnii, mi ñaagiima on yaafuya e kala pergitte nde wonnoo aade tinnaami ko joomiraaɗo tan timmi, on njaaraama .