Kuule ndeer-nderi

Taƴere 1

Neesu - Paandale -Muuyaaɗe

Kuulal 1:

Ɗee kuule ndeer-ndeeri ngari ko timmitinde doosɗe fedde ndee.
Eɗe laɓɓitina eɗe teeŋtina jammooje (sifaaji) njuɓɓudi golle fedde ndee.
Eɗe toɗɗii kala tergal jeyangal he fedde ndee.

Kuulal 2 :

Paandale Tabital Pulaaku ina toɗɗaa he ndeer doosɗe mayre.

Woni ɗee ɗoo :

1.  Janngude e jannginde fulfulde (Pulaar) e ɓamtude pine Fulɓe.

2.  Newnude paamondiral ngaddinaaji Fulɓe ceertuɗi.

3.  Newnude ƴellitagol semmbe neɗɗaagu, tawa ina semmbini gostoondiral pine hakkunde leƴƴi ngenndi.

4.  Semmbinde jokkere enɗam hakkunde Fulɓe, heen banŋe e yiɗɓe pinal Fulɓe oya banŋe.

5.  Ɓamtude semmbe neɗɗaagu e geɗe mum he rewrude he laawol jannginde e nehde e finndinde e naatnude kesam kesamaagu karallaagal ndema e ngaynaaka e fitram-golle njeeygu e karalaagal mbayla.

6.  Laartude laabi e pehe (peeje), mbele koɗdigal moƴƴal jam jamal hakkunde leƴƴi ina dañee.

7.  Sarde miijo newnoowo dental Afrinaaɓe.

Taƴre 2

Jeyeede he Tabital Pulaaku

Kuulal 3:

Ko hawraa he ndeer tonngi laawɗinaaɗi he kuulal 7 he ginol doosɗe ɗee ; ina waawi naatde he Tabital Pulaaku kala neɗɗo, ngool naatgol waawata laataade ko he cate Tabital Pulaaku Winndere.
Waawde laataade wonde tergal gollotongal he ndeer Tabital Pulaaku ko ƴettude ɗerewol tergal (kartal).
Ko cateTabital Pulaaku Winndere muulata ɗerewol tergal (karte), fawaade he maande huuɓtidinnde hawraande he kuulal 3 he doosɗe Tabital Pulaaku Winndere.

Kuulal 4 :

Terɗe teddungal e goomu ballal, toɗɗotoo ɗumen ko jagge yiilirde  Tabital Pulaaku Winndere, he dow joopannde terɗe cate maggal, he tuugnaade he kuulal 9 e 20 he doosɗe fedde ndee.
Jagge yiilirde Tabital Pulaaku Winnder ina mbaɗa ciimtol golle he kala batu kuuɓtidinngu (mooɓondiral).

Kuulal 5 :

Coggu ɗerewol tergal (karte) Tabital Pulaaku Winndere, taƴata ɗum ko cate Tabital Pulaaku.
Terɗe teddungal e goomu ballal ko wellitaaɓe he mbaawka mumen fotde e mbaadi no ballal maɓɓe wonirta.

Kuulal 6 :

Pirlitgol ngalu Tabital Pulaaku Winndere, gollortee ko he njuɓɓudi lelnaandi he kuulal 29 e 30 he ndeer doosɗe Tabital Pulaaku.
Kala ɗerewol kuwtorangol ko feewti he ngalu njaltungu, ina foti waɗde ciifanɗe 2 : siifannde hooreejo Tabital Pulaaku Winndere e siifannde koolaaɗo booñ.

Kuulal 7 :

Ɗereeji ceedtotooɗi ko yalti e ɗereeji kiisoraaɗi, ko ko waɗɗii moofteede fotde duuɓi jowi, ko adii nde ɗi liimoytee to gerngal fedde ndee.

Kuulal 8 :

Ƴeewtagol booñ e golle kiisagol, ɗee golle mbaɗɗii ko koroowo ngalu. Koolaaɗo ngalu ina waɗɗii ɗum waɗde ciimtol mum he batu kuuɓtidinngu (mooɓondiral).

Kuulal 9 :

Ngonka jagge yiilide Tabital Pulaaku happanaa ko duuɓi titi.

He kala haaɗtirde happu yiilirde Tabital Pulaaku, yiilirde ndee ina foti ƴeewtaade golle fedde ndee, ngam heblanaade batu kuuɓtidinngu, haa teeŋti he ngalu nguu e paggaandi mayre.
Njeñcudi ndee ƴeewtannde ina siimtee he batu kuuɓtidinngu (mooɓondiral).
Pawdi ngalu ngummotoongu he cate Tabital Pulaaku Winndere, ko batu jagge yiilirde taƴata ɗum.

Taƴre 4

golle pawaaɗe he jagge yiilirde

Kuulal 10 : golle horeejo :

1.  Ko kanko ɗowata batuuji kuuɓtidinɗi.

2.  Ko kanko reenata ɗooftagol doosɗe e kuule nder-nderi fedde ndee.

3.  Ina fawaa he makko ƴellitagol Tabital Pulaaku.

4.  Ko kanko taƴata eɓɓannde ngalu.

5.  Ko kanko nootanoytoo Tabital Pulaaku, to ñaawirde he kala geɗe nguurndam, ko kanko kadi haɓantee nafoore mayre he kala nokku.

6.  Ko kanko noddata batuuji kuuɓtidinɗi, hebla toɓɓe joɗnde ndee.

7.  Ko kanko hollitta ciimti golle yiilirde gollotoonde ndee he batuuji kuuɓtidinɗi.

Kuulal 11 : golle cukko horeejo :

Ko kannko lomtotoo horeejo he tuma nde oon ñigoraa (heewraa) walla nde o tawaaka.

Kuulal 12 : golle kolaaɗo kuuɓal :

1.  Ina wakkilaa he makko jahrugol fedde ndee yeeso.

2.  Ko kannko heblata tippudi lelngo golle ɗee e ciimti softeende mayre, o yottina ɗum he jagge yiilirde fedde ndee.

3.  Ko kannko tamat faggudu, Ko kannko kadi siinata ngalu njaltoowu, ngu horeejo yamiri yoo siine.

4.  Ko kannko siinata njuɓɓudi golle ɗee.

5.  Ko kannko fawaa jokkondiral ñiiɓngal hakkunde cate e yiilirde toownde ndee.

6.  Ko kannko jaggata gollotooɓe he dow ɗooftaade eɓɓooje ngaluyankooje caggal jaɓgol hooreejo.

7.  Ko kanko tonngata geɗe kawraaɗe, o winnda ciimtol njeñcudi batuuji Tabital Pulaaku.

Kuulal 13 golle Kalfinaaɗo ngalu :

1.  Ko kannko wakkilaa yoo booñuuji ɗii ndew he laawol,  mo waɗa ciimtol cellungol he batu kuuɓtidinngu (mooɓondiral).

2.  E mo feññina denndaangal taaɓe ɓamtaare mbaɗɗiiɗe, mbele muyaande golle fedde ndee ina ndew he laawol.

Kuulal 14 dañirɗe Tabital Pulaaku Winndere :

1.  Njeeygu ɗerewol tergal (karte) Tabital Pulaaku Winndere.

2.  Piye hitaandeyankooje.

3.  Pawe.

4.  Balle gimmiiɗe to laamu walla pelle daraniiɗe ko Tabital Pulaaku daranii koo.

5.  Njeñcudi keɓaandi he defte walla dille pine.

6.  Dokke.

Taƴre 5

Mbaawka goomuuji

Goomuuji haralleeɓe ina waɗɗii ɗumen, mo woni kala he seŋngo ngo heedi, nde fentata gollal he les njiimaandi koolaaɗo kuuɓal yeru :

1.  Tiiɗtinde jokkondiral hakkunde Fulɓe e yiɗɓe pine Fulɓe.

2.  Ɓaŋnginde pinal Fulɓe, he rewrude he seŋngo pinal e ɗemngal e daartol.

3.  Ɓamtude faggudu renndo he rewrude he laawol jannginde e heblude.

Goomuuji haralleeɓe ko nayi (4)

1.  Goomu ɗemngal e jaŋde.

2.  Goomu Pinal.

3.  Goomu jokkondiral e coftingol.

4.  Goomu ɓamtaare.

Taƴre 6

Nehdi e pawe

Kuulal 15:

Kala tergal Tabital Pulaaku Winndere, ina foti ɗoftaade doosɗe e kuule nder-nderi ɗee, o himmira rewde njuɓɓudi lelngo fedde ndee.

Kuulal 16 :

 Ina teskee ko juumre walla bonnannde feewde he fedde ndee :

1.  Kala jaɓɓuɗo doosɗe walla kuule nder-nderi mayre.

2.  Kala gollal gaddoowal cargu hakkunde cori ngenndi.

3.  Konnguɗi nehtaare walla haala mbonka feewde he fedde ndee.

4.  Kala gollal gittoowal fedde ndee he paandale mum.

5.  Huwtoraade ngalu e njeyaandi fedde ndee ɗo haanaani.

6.  Waasde gollaade.

7.  Leeltude he nder golle, tawa alaa tuugnorgal cellungal.

8.  Waasde nehaade he ndeer batu.

Kuulal 17 :

Dogol pawe nehire kappaaɗe :

1.  Reentineede (winndeede ɓataake).

2.  Ɗeɓɓeede Yoo yaafno (yaafnoroo ɓataake binndaaɗo).

3.  Pawe neesu walla ceede.

4.  Joñeede (jowegol ngol ɗaccaama he juuɗe jagge yiilirde).

5.  Yaltineede.

Kuulal 18 :

Denndaangal pawe nehirɗe, ko adii nde ɗe ƴettetee ko alaa he sago wiɗto sellungo waɗee, ko mooɓondiral tan jogii jojjannde (hakke) fellitde yaltinde catal, so tawii ko tergal ko catal ɗo o jeyaa ɗoo. Goomuuji keddiiɗi ɗii ina njogii jojjannde he nehdiiji keddiiɗi ɗii piiw.

Kuulal 19 :

Nehdi tergal ina waawaa ƴetteede he ndeer batu jagge yiilirde, tawa ina tawtoraa he joɗnde ndee 2/3 terɗe mayre.

Kuulal 20 :

Kala tergal ngal nehdi fawaa he mum, ngal yonaaka ñaawoore ndee engal waawi wullitaade he batu jagge yiilirde.

Taƴre 7

Ɗoftaade he ndeer yiilirde e goomu.

Kuulal 21 :

Kala jaggal yiilirde jebbilngal walla piiltangal (gittangal) he gollal mum ina lomtina ngal catal maggal, caggal ɗuum catal ngal habra yiilirde  Tabital Pulaaku Winndere siinoore golle ɗee.
Kuulal 22 :

Jagge yiilirde Tabital Pulaaku Winndere, ina mbaɗa batu yiilirde he kala lebbi jeegom.
Kala jaggal gollotongal ngal tawtoraaka fotde batuuji tati (3) deggoondirɗi, ko aldaa he tuugnorde sellunde, engal teskee ko ngal jebbilngal golle maggal, ko noonne kadi catal.

Kuulal 23 :

Kala tergal jebbilngal walla jaltungal, ngal alaa jojjnnde rutteede ko ngal waɗi foti ko piye walla ko goɗɗum.

Kuulal 24:

Kala nehdi peewtundi he ɗoftaare njanndi he tergal, ndiin ƴettetee ko he batu peŋgal.
Kala nehdi toɗɗiindi catal, ndi ƴettetee ko he batu  jagge yiilirde.

Ɗee kuule nder-nderi Tabital Pulaaku Winndere, kawraa ko to Bamako ñande 7/01/02 he batu jagge yiilirde Tabital Pulaaku winndere.

Fuli ɗii nder-nderi ko ceerno Alasaan Sammba Sek e Sammba Tuuree e Tijjaani Mbaalo.